Mózg i dopamina
Jak działa system nagrody, dlaczego motywacja jest trudna i co dzieje się w mózgu z ADHD.
Żeby zrozumieć ADHD, musimy zejść głębiej — do poziomu neuroprzekaźników, obwodów neuronalnych i chemii mózgu. To tutaj leży klucz do zrozumienia, dlaczego "po prostu się skoncentruj" nie działa.
Dopamina — molekuła motywacji
Dopamina to neuroprzekaźnik odpowiedzialny za motywację, system nagrody, skupienie uwagi i ruch. W ADHD kluczową rolę odgrywa dysfunkcja układu dopaminergicznego:
Transportery dopaminy działają zbyt intensywnie — dopamina jest zbyt szybko usuwana z synapsy
Receptory dopaminy są mniej wrażliwe — sygnał jest słabszy
System nagrody działa inaczej — potrzeba silniejszych bodźców, by poczuć motywację
System nagrody — dlaczego "nudne" zadania są tak trudne?
Mózg z ADHD ma trudności z opóźnioną gratyfikacją. Zadania nagradzające "teraz" — są łatwe. Zadania, które dają nagrodę "później" — wydają się niemożliwe.
✅ Łatwe
Gry, media społecznościowe, rozmowy — nagroda natychmiastowa
❌ Trudne
Praca, nauka, sprzątanie — nagroda odroczona
"Wiem, co powinienem zrobić, ale nie mogę się zmusić" — to nie lenistwo. To neurobiologia.
Kora przedczołowa — dyrektor generalny mózgu
Kora przedczołowa to centrum wykonawcze mózgu — odpowiada za planowanie, kontrolę impulsów i pamięć roboczą. W ADHD:
- • Dojrzewa wolniej (nawet o 3–5 lat)
- • Otrzymuje słabszy sygnał dopaminowy
- • Ma trudności z filtrowaniem — wszystko wydaje się jednakowo ważne
Jak działają leki na ADHD?
Stymulatory (metylofenidat, amfetamina) blokują transportery dopaminy i noradrenaliny → więcej neuroprzekaźnika w synapie → silniejszy sygnał.
💡 Leki nie "uspokajają" — one normalizują działanie układów uwagi i motywacji. U osoby bez ADHD stymulatory mogą powodować nadpobudliwość. U osoby z ADHD — pozwalają w końcu usiąść i skupić się.
Co jeszcze wspiera mózg z ADHD?
Ruch
Wysiłek fizyczny zwiększa dopaminę i noradrenalinę
Nowość
Nowe zadania, miejsca, bodźce = więcej dopaminy
Natychmiastowa nagroda
Gamifikacja, częste checkpointy
Presja czasu
Adrenalina jako substytut dopaminy
Zainteresowanie
Fascynacja tematem = naturalna motywacja
Sen
Odpowiednia ilość snu = lepsza kora przedczołowa